Bakalar na bijelo – przepis na klasyczne chorwackie danie z suszonym dorszem na Wigilię
Bakalar na bijelo – chorwacki przysmak świątecznej kuchni
Bakalar na bijelo to jedno z najbardziej kultowych dań chorwackiej kuchni, szczególnie popularne podczas adwentu i kolacji wigilijnych. Choć pochodzi z obszarów nadmorskich Dalmacji i Istrii, gości także na stołach w głębi lądu. Jego głównym składnikiem jest suszony dorsz, który, po odpowiednim przygotowaniu, staje się aksamitną pastą podawaną z pieczywem lub ziemniakami. To danie zachwyca nie tylko smakiem, ale także prostotą i wyjątkową tradycją.
Tradycja bakalaru w Chorwacji
Bakalar, czyli suszony dorsz, w Europie Środkowej oraz na Bałkanach stał się podstawą świątecznych uczt dzięki włoskim i norweskim żeglarzom. Do dziś jego przygotowanie wymaga cierpliwości, troski i przestrzegania rodzinnych receptur. W wielu chorwackich domach bakalar na bijelo jest nieodłącznym elementem Wigilii – zarówno jako przystawka na pieczywie lub toście, jak i jako kremowe danie główne z gotowanymi ziemniakami.
Składniki na bakalar na bijelo
Bakalar na bijelo opiera się na kilku prostych składnikach, które razem tworzą wyraźny, śródziemnomorski smak. Oto, czego potrzebujesz:
- 500 g suszonego dorsza (bakalaru)
- 400 g ziemniaków
- 5–6 ząbków czosnku
- 150 ml oliwy z oliwek extra vergine
- Sól i pieprz do smaku
- Świeża natka pietruszki (opcjonalnie)
- Sok z cytryny (do smaku)
- Biały pieprz lub świeżo zmielony czarny pieprz
Wersje rodzinne mogą różnić się szczegółami – niektórzy dodają trochę mleka dla łagodności lub ostrą papryczkę, aby podkreślić smak dania.
Jak przygotować bakalar na bijelo? Krok po kroku
Przygotowanie tego chorwackiego specjału, choć niewymagające skomplikowanych technik, jest procesem rozciągniętym w czasie – dorsza trzeba bowiem długo moczyć.
Etap I: Moczenie dorsza
Najważniejszy element przygotowania bakalaru na bijelo to odpowiednie wymoczenie i zmiękczenie suszonego dorsza.
- Płucz dorsza pod bieżącą wodą, usuwając ewentualne zanieczyszczenia.
- Umieść rybę w dużej misce lub garnku i zalej zimną wodą.
- Pozostaw dorsza do moczenia przez 48–72 godziny, zmieniając wodę co 8–12 godzin, aby pozbyć się nadmiaru soli i nieprzyjemnej goryczy.
Etap II: Gotowanie dorsza i ziemniaków
Po kilku dniach bakalar staje się miękki i gotowy do dalszej obróbki.
- Gotowanie dorsza: Odcedź dorsza, włóż do świeżej zimnej wody, doprowadź do wrzenia i gotuj na małym ogniu przez około 40 minut, aż mięso będzie łatwo odchodziło od ości.
- Obieranie dorsza: Wyjmij dorsza, ostudź, oddziel mięso od skóry i ości. Pokrój lub porwij na drobne kawałki.
- Gotowanie ziemniaków: W tym samym czasie obierz ziemniaki i ugotuj je do miękkości w osolonej wodzie.
Etap III: Łączenie i ucieranie składników
Sekret kremowej konsystencji bakalaru na bijelo tkwi w odpowiednim połączeniu i ucieraniu składników.
- Ugotowane ziemniaki i czosnek przeciśnij przez praskę.
- W dużej misce połącz dorsza z ziemniakami i czosnkiem.
- Powoli, stale mieszając lub ucierając, zacznij dodawać oliwę z oliwek. Możesz użyć drewnianej łyżki lub miksera o niskich obrotach – najważniejsze, by połączyć składniki na gładką masę.
- Dopraw do smaku solą, pieprzem, ewentualnie odrobiną soku z cytryny.
- Opcjonalnie dodaj drobno posiekaną natkę pietruszki dla świeżości.
Etap IV: Serwowanie bakalaru
Bakalar na bijelo najlepiej smakuje podany na lekko podpieczonym pieczywie lub w towarzystwie gotowanych ziemniaków. Danie serwuje się na zimno lub lekko podgrzane.
Wskazówki i warianty przygotowania bakalaru
Wskazówki praktyczne
- Jeśli Twój suszony dorsz jest bardzo twardy, możesz krócej moczyć go w lekko ciepłej wodzie, ale tradycyjnie zaleca się długotrwałe moczenie w zimnej wodzie.
- Kompozycja czosnku i oliwy powinna być dopasowana do własnych upodobań – typowa wersja chorwacka jest dość intensywna.
- Nie rekomenduje się przechowywania gotowego bakalaru przez długi czas, najlepiej spożyć go w ciągu 24–48 godzin od przygotowania – oliwa zachowa wtedy świeżość smaku.
Ciekawostki kulinarne
- W niektórych regionach Chorwacji dorsz do bakalaru przygotowuje się z dodatkiem cebuli, a nawet niewielkiej ilości mleka, które czyni danie delikatniejszym.
- Alternatywą dla klasycznej wersji „na bijelo” jest „bakalar brodett” – dorsz w pomidorowym sosie, również podawany podczas świątecznych uroczystości.
Bakalar na bijelo – nie tylko na Wigilię
Choć bakalar na bijelo kojarzy się z wigilią i postem, coraz częściej gości na rodzinnych obiadach lub spotkaniach ze znajomymi. Łączy w sobie tradycję, prostotę i śródziemnomorską elegancję, czyniąc z niego danie, które warto przygotować nie tylko od święta.
Podsumowanie
Bakalar na bijelo to kwintesencja chorwackiej tradycji kulinarnej oraz popis prostoty i głębokiego smaku. Przygotowanie suszonego dorsza wymaga czasu i cierpliwości, ale efekt końcowy z pewnością wynagrodzi włożony trud. Zapach dorsza, oliwy z oliwek i czosnku przeniesie cię na malownicze wybrzeże Adriatyku – nawet jeśli świętujesz z dala od Chorwacji. Spróbuj tej świątecznej potrawy i pozwól, by bakalar na bijelo zagościł na Twoim stole!