Peka – jak przygotować danie z mięsem i warzywami pod żeliwną kopułą w warunkach domowych

Czym jest peka? Tradycja chorwackiej kuchni

Peka to jedno z najbardziej charakterystycznych i aromatycznych dań kuchni bałkańskiej, a zwłaszcza chorwackiej. Przygotowywana jest w specjalnym żeliwnym lub glinianym naczyniu przykrywanym solidną kopułą o tej samej nazwie. Całość zasypuje się rozżarzonymi węglami lub popiołem, dzięki czemu składniki duszą się w dymie, własnych sokach i stopniowo uwalnianych przyprawach.

Gdzie tradycyjnie przygotowuje się pekę?

Najbardziej typowym miejscem gotowania tego przysmaku są ogrody, podwórka czy przydomowe letnie kuchnie w Dalmacji, gdzie dostęp do świeżego powietrza i naturalnego ognia sprzyja wyjątkowemu klimatowi kulinarnemu. Niemniej jednak, peka zyskuje popularność również w restauracjach na całym świecie, a coraz częściej próbuje się ją odtworzyć także w domowej kuchni.

Sprzęt – jaką żeliwną kopułę wykorzystać w domu?

Przełomowym momentem jest decyzja o wyborze odpowiedniego naczynia i narzędzi. Tradycyjna peka składa się z płaskiego, grubego spodka i żeliwnej lub glinianej pokrywy w kształcie kopuły.

Alternatywy dla żeliwnej pokrywy w kuchni

Jeśli nie dysponujemy oryginalną peką (można ją kupić w sklepach z akcesoriami kuchennymi lub sprowadzić przez internet), świetnie sprawdzi się także żeliwny garnek typu Dutch oven, czy nawet duża brytfanna z solidną pokrywą. Kluczowe jest, by naczynie było ciężkie, dobrze się nagrzewało i szczelnie zamykało smaki oraz aromaty w środku.

Składniki – esencja prostoty i świeżości

Jedną z największych zalet peki jest możliwość dowolnej modyfikacji przepisu w zależności od dostępnych produktów oraz upodobań kulinarnych. Jednakże, klasyczna peka opiera się na kilku fundamentalnych składnikach:

• Mięso (najczęściej jagnięcina, wieprzowina, drób lub mieszanka)
• Ziemniaki
• Papryka
• Bakłażan
• Cukinia
• Marchew
• Pomidory
• Duża ilość cebuli i czosnku

Dodatkowo warto sięgnąć po oliwę z oliwek, świeże i suszone zioła (rozmaryn, tymianek, liść laurowy), sól, pieprz oraz białe wino dla wzbogacenia smaku.

Jak przygotować pekę krok po kroku?

Przygotowanie peki nie jest trudne, ale wymaga cierpliwości i czasu. Sekretem sukcesu jest wolne, równomierne duszenie wszystkich składników.

Krok 1: Marynowanie mięsa

Mięso warto wcześniej zamarynować, aby nabrało głębszego smaku. Do marynaty można użyć oliwy, posiekanych ziół, czosnku, soli, pieprzu i odrobiny białego wina. Jagnięcinę czy drób najlepiej pozostawić na kilka godzin (lub całą noc) w lodówce.

Krok 2: Szykowanie warzyw

Wszystkie warzywa należy umyć, obrać i pokroić na duże cząstki. Im większe kawałki, tym bardziej zachowają jędrność po duszeniu. Cebulę i czosnek kroimy grubo lub zostawiamy w całości.

Krok 3: Układanie składników w naczyniu

Warstwy warto układać naprzemiennie – najpierw część ziemniaków i cebuli, następnie mięso, na wierzch reszta ziemniaków, warzyw i ziół. Całość można obficie polać oliwą i odrobiną białego wina, dosmaczyć solą oraz pieprzem.

Krok 4: Przykrycie i duszenie

Należy szczelnie zamknąć pokrywę naczynia. W tradycyjnym przepisie peka ląduje na rozżarzonym podłożu ogniskowym, a z wierzchu zasypywana jest żarem. W warunkach domowych można wstawić całość do piekarnika rozgrzanego do 180°C (góra-dół, najlepiej także z włączonym termoobiegiem). Dusimy przez 2–2,5 godziny, bez podnoszenia pokrywki.

Peka w wersji domowej – poradnik praktyczny

Czym zastąpić ogień?

Jeśli nie mamy dostępu do tradycyjnego paleniska, piekarnik w trybie klasycznego lub termoobiegu poradzi sobie znakomicie. Dobrym rozwiązaniem jest ustawienie naczynia na najniższej półce.

Jak dobrać czas pieczenia?

Czas duszenia zależy od rodzaju mięsa oraz wielkości porcji. Drobiowe kawałki będą gotowe już po 90 minutach, natomiast jagnięcina czy wieprzowina wymagają nawet do 3 godzin. Warzywa powinny być miękkie, a mięso soczyste i delikatne.

Co z podaniem peki?

Najlepiej zaserwować całość w tym samym naczyniu, w którym się gotowało – to nie tylko praktyczne, ale i efektowne. Peka świetnie smakuje z chrupiącym pieczywem lub domową pitą oraz lampką białego, wytrawnego wina.

Inspiracje i odmiany peki

Dania pod żeliwną kopułą to doskonałe pole do eksperymentów. Możesz wypróbować pekę z rybą (najlepiej dorada, okoń lub sandacz), z samymi warzywami (wersja wegetariańska), a także wzbogaconą o sezonowe przysmaki jak dynia, bakłażan czy inne warzywa korzeniowe.

Peka na wyjątkowe okazje

W wielu bałkańskich rodzinach peka zajmuje miejsce w centrum rodzinnych uczt – zarezerwuj ją na szczególne okazje, takie jak święta, urodziny czy spotkania z przyjaciółmi.

Podsumowanie – bo liczy się smak i wspólne chwile

Przygotowanie peki w domu to nie tylko kulinarna przygoda, ale także fantastyczna okazja do wspólnego gotowania, rozmów i celebrowania smaku. Chociaż domowa wersja różni się nieco od tej prosto z ogniska, z pewnością zachwyci wszystkich domowników i gości. Warto eksperymentować, bawić się składnikami i zainspirować chorwacką tradycją we własnej kuchni!