Jak przyrządzić klasyczną peka – chorwacką pieczeń z warzywami pod żeliwną kopułą
Czym jest peka?
Peka to danie będące wizytówką dalmatyńskiej kuchni, które kojarzy się z wakacjami w Chorwacji, rodzinną atmosferą i wspólnym ucztowaniem. Największą tajemnicą klasycznej peki jest metoda przygotowania pod żeliwną kopułą na rozżarzonych węglach, dzięki czemu mięso oraz warzywa nabierają niepowtarzalnego, lekko dymnego aromatu.
Skąd pochodzi peka?
Ten kulinarny specjał ma swoje korzenie w regionach Dalmacji i Hercegowiny, ale spotkamy go również w innych częściach Bałkanów. Na południu Chorwacji peka jest obecna od pokoleń, a jej przygotowywanie często towarzyszy ważnym okazjom i większym spotkaniom towarzyskim. Chociaż każda rodzina ma własny sekret kulinarny, podstawowe zasady pozostają niezmienne.
Jak wygląda żeliwna kopuła do peki?
Żeliwna pokrywa, zwana właśnie „peka”, przypomina odwrócone głębokie naczynie. Tradycyjnie umieszcza się ją na specjalnym, płaskim podeście nad ogniskiem, po czym obkłada gorącym węglem. Dzięki temu potrawa piecze się równomiernie z każdej strony i zachowuje cały bukiet smaków.
Składniki potrzebne do klasycznej peki
Wybór mięsa
Najbardziej klasyczna wersja peki to ta z jagnięciną lub cielęciną, jednak z powodzeniem można użyć także kurczaka, indyka czy wieprzowiny. Mięso powinno być świeże, o umiarkowanej ilości tłuszczu, by całość nie była zbyt sucha.
- Jagnięcina (najlepiej z kością): ok. 1,5 kg
- Alternatywnie: cielęcina, wieprzowina, kurczak
Warzywa
Nieodłącznym elementem są ziemniaki, ale także bogactwo innych warzyw, które oddają swojej smaki podczas duszenia:
- 1 kg ziemniaków (najlepiej młodych)
- 3-4 marchewki
- 2-3 cebule
- 1 papryka (czerwona lub żółta)
- 1 bakłażan lub cukinia
- 3-5 ząbków czosnku
- Pomidory lub świeże pomidorki koktajlowe
Przyprawy i dodatki
- Liście laurowe
- Świeży rozmaryn, tymianek i pietruszka
- Oliwa z oliwek
- Sól, pieprz
- Opcjonalnie: odrobina białego wina
Jak przygotować klasyczną pekę krok po kroku?
Krok 1: Marynowanie mięsa
Mięso warto natrzeć solą, pieprzem, rozgniecionym czosnkiem oraz świeżymi ziołami. Jeśli czas pozwala, najlepiej odstawić na kilka godzin do lodówki, by smaki się przegryzły.
Krok 2: Układanie składników
Na dnie szerokiego, płytkiego naczynia (najlepiej żaroodpornego) układamy warstwę ziemniaków pokrojonych w grube plastry. Dodajemy pokrojoną cebulę, marchew, paprykę, bakłażana oraz pomidory. Na tak przygotowanym warzywnym „łożu” układamy zamarynowane mięso. Całość delikatnie polewamy oliwą oraz (jeśli używamy) białym winem.
Krok 3: Przykrywanie kopułą
Naczynie z przygotowanymi składnikami przykrywamy żeliwną kopułą. Jeżeli korzystasz z oryginalnej peki nad ogniskiem – ważne, by pokrywę dokładnie obsypać rozgrzanymi węglami lub popiołem, by żar był równomierny. Piec można też w domowym piekarniku, przykrywając szczelnie folią aluminiową lub ciężkim żaroodpornym naczyniem z pokrywką.
Krok 4: Pieczenie
Gotową pekę pozostawiamy na żarze na około 2-2,5 godziny, nie odkrywając w trakcie pieczenia. Co jakiś czas należy jednak pilnować, czy żar się nie wypalił – w razie potrzeby dosypujemy węgla lub drewna. W przypadku pieczenia w piekarniku, ustawiamy temperaturę na 180°C i również pozostawiamy danie bez mieszania.
Krok 5: Doprawianie i finalne podanie
Po upływie dwóch godzin, ściągamy kopułę (ostrożnie, by nie poparzyć się gorącym żarem). Warzywa powinny być miękkie, mięso soczyste, a całość przesiąknięta aromatem ziół. Przed podaniem warto posypać potrawę świeżą natką pietruszki oraz podać z chrupiącym pieczywem.
Porady i wariacje
Peka na domowy sposób
Nie każdy ma dostęp do żeliwnej kopuły lub ogniska. Alternatywą jest wysoki garnek żaroodporny z ciężką pokrywką albo garnek rzymski, który także doskonale zachowuje wilgoć. Ważne jest, by naczynie szczelnie zamykało się, a temperatura była równomierna.
Pomysły na dodatki
Tradycyjna peka najlepiej smakuje solo, ale można ją urozmaicić surówkami ze świeżych pomidorów i cebuli, domową sałatą lub lekko kwaskową kiszonką.
Wersja wegetariańska
W miejsce mięsa można użyć większej ilości warzyw – oprócz wymienionych świetnie sprawdzą się dynia, cukinia, bataty czy seler. Warto też dodać ser typu feta lub halloumi, który podczas długiego pieczenia nabierze unikalnego smaku.
Dlaczego warto spróbować peki?
Peka to coś więcej niż przepis – to część kultury i tradycji bałkańskiej. To danie, które łączy ludzi podczas długich rozmów i wspólnych chwil. Przygotowanie peki w domu pozwoli przenieść się na słoneczne wybrzeże Chorwacji i poczuć klimat dalmatyńskiej biesiady, niezależnie od miejsca na świecie.
Podsumowanie
Peka to esencja dalmatyńskiego stylu życia – prostota, naturalność i niepowtarzalny smak. Jeśli szukasz inspiracji na rodzinny obiad lub niebanalne spotkanie z przyjaciółmi, przetestuj ten klasyczny przepis i pozwól sobie na odkrywanie nowych kulinarnych horyzontów. Smacznego – ili dobar tek!