Soparnik – przepis na tradycyjny dalmatyński placek z burakami liściowymi
Soparnik – dalmatyńska tradycja i smak Adriatyku
Soparnik to wyjątkowa propozycja dla wszystkich miłośników kulinarnych tradycji Bałkanów. To słynny dalmatyński placek z burakami liściowymi, który od stuleci stanowi istotny element regionalnej kuchni środkowej Chorwacji, zwłaszcza wysp i wybrzeża Dalmacji. Oryginalny przepis jest chroniony jako niematerialne dziedzictwo UNESCO, a smak prawdziwego soparnika zachwyca prostotą i autentycznością.
Zapraszamy na podróż śladami aromatów południa Europy oraz na sprawdzony przepis, dzięki któremu odtworzysz w swoim domu ten niepowtarzalny smak.
Krótka historia soparnika
Korzenie w chorwackiej kuchni ludowej
Historia soparnika sięga czasów, gdy rolnicza Dalmacja była biedna i samowystarczalna. Skromność składników wynika z prostego sposobu życia mieszkańców regionu – placek powstawał z sezonowych darów natury: mąki, wody, oliwy oraz liści buraka, znanych lokalnie jako blitva. Dawniej soparnik był pieczony bezpośrednio na rozgrzanym kamieniu, przykryty popiołem i żarem, stąd jego niepowtarzalny, lekko dymny aromat.
Soparnik na współczesnych stołach
Dziś soparnik to zarówno przysmak na rodzinną kolację, jak i specjalność serwowane podczas świąt oraz lokalnych festynów. W regionie Poljica, uznaje się go wręcz za symbol regionalnej tożsamości kulinarnej.
Składniki na tradycyjny soparnik
Podstawą soparnika są produkty codzienne, łatwo dostępne nawet w Polsce. Oryginalnie używa się liści buraka liściowego, czyli botwiny. W razie ich braku możesz sięgnąć po młode liście szpinaku lub boćwiny.
Na ciasto:
- 500 g mąki pszennej (najlepiej typ 500 lub 550)
- 1 szklanka letniej wody
- 2–3 łyżki oliwy z oliwek (ewentualnie oleju roślinnego)
- szczypta soli
Farsz:
- ok. 600–700 g świeżych liści buraka liściowego (blitva, botwina)
- 2–3 ząbki czosnku
- 1–2 łyżki oliwy
- sól, pieprz do smaku
Dodatkowo:
- oliwa z oliwek do posmarowania
- ewentualnie natka pietruszki do podania
Jak przygotować soparnik krok po kroku?
Przygotowanie ciasta
- Do dużej miski wsyp mąkę, sól oraz wlej oliwę.
- Stopniowo dodawaj letnią wodę, mieszając ciasto łyżką lub ręką.
- Wyrób gładkie, elastyczne ciasto (nie powinno się kleić do rąk – w razie potrzeby podsyp mąką).
- Odstaw pod przykryciem na około 30 minut, aby odpoczęło.
Przygotowanie farszu
- Liście buraka liściowego dokładnie umyj i osusz. Odetnij grubsze łodygi, a całość drobno posiekaj.
- Cz osnek przeciśnij przez praskę albo posiekaj.
- W dużej misce wymieszaj liście, czosnek, oliwę oraz przyprawy. Farsz warto lekko pougniatać ręką, by zmiękł.
Składanie i pieczenie placka
- Podziel ciasto na dwie równe części. Każdą rozwałkuj na cienki placek – średniej wielkości prostokąt lub okrąg.
- Pierwszy placek połóż na blaszce wyłożonej papierem do pieczenia.
- Rozłóż równomiernie farsz z liści, zostawiając około 2 cm wolnego brzegu.
- Przykryj drugim płatem ciasta. Dociśnij brzegi, by zamknąć farsz w środku.
- Wierzch posmaruj lekko wodą lub oliwą.
- Piecz w nagrzanym piekarniku (200°C, funkcja góra-dół) przez 30–40 minut, aż ciasto zrumieni się na złoto.
Wykończenie i podanie
Po upieczeniu posmaruj wierzch ciepłego placka odrobiną oliwy z oliwek. Opcjonalnie możesz oprószyć go siekaną natką pietruszki dla świeżości. Pokrój na kawałki i podawaj na półmisek – najlepiej smakuje na ciepło lub w temperaturze pokojowej.
Pomysły na modyfikacje i serwowanie
Dodatki i wariacje
Choć tradycyjnie do soparnika nie dodaje się sera, w domowych wersjach spotkać można drobno starty ser feta lub parmezan, który doskonale komponuje się z nutą czosnku i zieleniny. Za wersji bardziej treściwej można posypać farsz prażonymi nasionami słonecznika czy pestkami dyni.
Soparnik na piknik i nie tylko
Soparnik doskonale sprawdza się jako przekąska na piknik, lunch do pracy albo lekka kolacja z sezonową sałatką i świeżą lemoniadą. Jest w pełni wegetariański i zdrowy – bogaty w błonnik, minerały oraz witaminy pochodzące z liści buraka.
Dlaczego warto spróbować soparnika?
Soparnik to coś więcej niż proste danie – to podróż do serca chorwackich tradycji, smaku i gościnności. Naturalne, lokalne składniki oraz łatwość przygotowania czynią go idealnym wyborem zarówno na codzienny posiłek, jak i wyjątkową okazję. Spróbuj upiec go choć raz, a być może soparnik na stałe zagości w Twoim kulinarnym repertuarze!
Ciekawostki o soparniku
- W miejscowości Dugi Rat oraz w regionie Poljica co roku odbywa się festiwal poświęcony właśnie temu daniu.
- „Poljički soparnik” posiada Chronione Oznaczenie Geograficzne w Unii Europejskiej.
- W tradycyjnej wersji soparnik pieczono pod żeliwną pokrywą na ogniu („ispod peke”), co przekładało się na wyjątkowy, rustykalny smak.
Podsumowanie
Soparnik to esencja dalmatyńskiej prostoty: chrupiące ciasto, aromatyczna zielenina i odrobina oliwy. Przepis jest nie tylko prosty, ale także uniwersalny i łatwy do modyfikacji. Jeśli jesteś ciekaw smaków południa Europy i chcesz zaskoczyć bliskich czymś nowym, dalmatyński placek z burakami liściowymi to doskonała propozycja. Smacznego – lub jak mówią Chorwaci: „Dobar tek!”